Loading ...


Điện ảnh Việt Nam
CÔNG NGHIỆP VĂN HÓA: THỊ TRƯỜNG ĐIỆN ẢNH TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ 4
Chủ nhật, 03/11/2019 - 13:34
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đang ào đến như một cơn lốc, báo trước những thay đổi mạnh mẽ về nhận thức, tư duy và cả cách làm mới. Sự tác động của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đang lan tỏa rộng khắp tới các lĩnh vực của cuộc sống, của sáng tạo văn hóa nghệ thuật trong đó có phim ảnh. Khoảng mười năm trở lại đây, thị trường điện ảnh đã chứng kiến những thay đổi chóng mặt, trong đó rõ nét nhất là sự can thiệp của công nghệ, kỹ thuật, áp dụng những sáng tạo, thành tựu của cách mạng công nghiệp lần thứ 4 vào tất cả các khâu.

Đứng trước cơn bão cách mạng công nghiệp lần thứ 4, điện ảnh đã có bước chuyển mình mạnh mẽ. Đầu tiên là sự cởi bỏ những giới hạn, trói buộc trong tâm thế, trong tư duy, trong cách đặt vấn đề, sáng tạo câu chuyện, nhân vật, bối cảnh… Ở những thập niên trước, các nhà biên kịch đôi khi phải tự gò  mình lúc sáng tạo bởi nghĩ đến sự khó  khả thi của các điều kiện làm phim. Trong quá khứ, từng có rất nhiều nhà biên kịch khi tìm kiếm, lựa chọn đề tài, chủ đề, nhân vật, câu chuyện cho một dự án mới đã tự giới hạn, bó buộc phạm vi sáng tạo của mình trong vòng an toàn. Sự an toàn ở đây được hiểu là khả năng đáp ứng của thực tế sản xuất phim từ bối cảnh, những hành động, tương tác của nhân vật với thế giới xung quanh, với thiên nhiên, muông thú… Nay, với sự trợ giúp tích cực của công nghệ, kỹ thuật, kỹ xảo hầu như mọi sáng tạo đều có đất để biến những ý tưởng thành hiện thực sống động trên màn ảnh. Có thể nói, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đã cởi bỏ mọi rào cản từng kìm hãm, hạn chế sự sáng tạo. Với sự hỗ trợ của công nghệ, phim ảnh đã biến nhiều thứ không thể  thành có thể một cách chân thực, sống động.

Thị trường ngay lập tức nở rộ nhiều mảng đề tài có khả năng tận dụng, phô diễn sức mạnh, sự kỳ diệu của công nghệ. Những bộ phim như Cuộc đời của Pi, Cậu bé rừng xanh, Ma trận, Avatar,  Quá nhanh, quá nguy hiểm… khai thác các ứng dụng khác nhau từ công nghệ. Hình ảnh chiếc thuyền nhỏ lênh đênh giữa biển, nơi một thanh niên trẻ, một con hổ đói gầm ghè nhau suốt hơn  200 ngày mắc nạn trên biển đem tới nhiều tầng nghĩa cho Cuộc đời của Pi. Trong phim Ma trận, con người bị mã hóa thành những dãy số để dịch chuyển, nhân bản, tranh đấu trong những không gian, thời gian khác biệt. Phim Quá nhanh, quá nguy hiểm lại tận dụng công nghệ để tái tạo, ghép nối một diễn viên đã mất vào trong dàn diễn viên quen thuộc trước đó… Có thể nói cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đã mang tới đôi cánh thần kỳ giúp điện ảnh biến đổi và vươn tới những đỉnh cao mới. Ngày nay, bên cạnh những phim trường, diễn xuất thực của dàn diễn viên có không ít kỹ sư công nghệ, máy tính miệt mài sáng tạo trên màn hình dựa vào các thuật toán, các kỹ thuật, công nghệ mới. Họ đang là lực lượng  làm thay đổi nhận thức, cách tiếp cận, sáng tạo và cả tư duy thưởng thức, giải trí của khán giả.

 

 

 

Cảnh phim Avatar

 

Không chỉ thay đổi tư duy sáng tạo tại tất cả các khâu mà cách thị trường điện ảnh huy động vốn cũng có nhiều điểm khác biệt. Trong thời buổi công nghệ, nhiều bộ phim đã biến khán giả thành  nhà đầu tư khi huy động vốn làm phim từ cộng đồng, từ các trang mạng và các liên kết mở. Công nghệ cũng khiến công tác phát hành thay đổi chóng mặt. Những bánh phim nhựa cồng kềnh được thay thế bằng các thiết bị nhỏ nằm gọn trong ổ cứng. Tiến tới, công nghệ điện toán đám mây giúp vận chuyển nhanh chóng nội dung phim đến mọi địa điểm mà nhà phát hành  chỉ cần mật khẩu là có thể tải xuống và trình chiếu. Các thượng đế cũng liên tiếp được chiều chuộng, nâng cấp qua công nghệ mới từ 2D, 3D, 4D, 5D… Không chỉ mang đến cảm xúc chân thực, sống động như lọt vào giữa khung hình, truyện phim, với thiết bị ghế ngồi, kính mắt, độ rung… nhiều phim cảm giác mạnh đưa con người trượt khỏi thực tại lao vút xuống vực sâu hay bay lơ lửng trên không trung giữa các  tòa nhà cao tầng. Có thể nói, công nghệ đang thay đổi cách con người cảm nhận, tư duy về thế giới cũng như cách họ sáng tạo, phát minh trong những thập niên tới.

Tận dụng công nghệ, nhiều bộ phim đã tung ra các teaser, trailer cô đọng, thu hút trước khi bộ phim ra mắt. Nhiều bom tấn tung teaser, trailer đánh thẳng vào trí tò mò của độc giả với các thủ pháp dàn dựng tận dụng tối đa các phát minh, tiến bộ của công nghệ khi bộ phim vẫn ở trên bàn dựng. Với sự tiếp tay của công nghệ, các trang mạng, cách thức quảng bá, giới thiệu một bộ phim cũng thay đổi chóng mặt. Với sự  trợ giúp của công nghệ, các nhà sản xuất, phát hành đã nhanh chóng kết nối giữa người bán với người mua ngay từ khi phim chỉ là ý tưởng, các công đoạn trên trường quay tới những chiêu độc, lạ nhằm đánh động và thu hút sự tò mò, chú ý của khán giả.

 

 

Phim Người sắt

 

Sự tham gia của công nghệ, đặc biệt những ứng dụng kỹ thuật của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đã trao cơ hội cho ai nhanh chân làm chủ công nghệ và ứng dụng nó trong  công việc, trong sáng tạo. Và thị trường điện ảnh đang đứng trước cơ hội và cả những thách thức không nhỏ.

Bên cạnh những mặt tích cực từ tháo bỏ rào cản trong tư duy, sáng tạo, cách mở rộng trường đề tài, huy động vốn, đưa công nghệ cài cắm vào trong tình tiết, câu chuyện, nhân vật, bối cảnh… thì thị trường điện ảnh trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4 cũng rất khốc liệt. Đó là sự cạnh tranh của các mạng phát hành phim trực tuyến, phim tại nhà với chi phí rẻ, dung lượng lớn khiến phim chiếu rạp bị cạnh tranh gay gắt về thị phần. Nhiều hãng phát hành lớn như Netflix, Disney, NBCUniversa, WarnerMedia… không chỉ tận dụng công nghệ để lưu trữ, cung cấp cho khán giả hàng trăm đầu phim mà thậm chí còn sản xuất riêng phim để chiếu trên hệ thống. Hàng trăm triệu thành viên đã đăng ký tham gia và sẵn sàng trả phí để được xem phim trên nền tảng trực tuyến của họ. Không chỉ đua nhau trang bị những kho phim lớn (big data) mà việc liên tục hạ giá thành thuê bao cũng khiến thị trường điện ảnh phải chia sẻ thị phần. Trong một tương lai gần, có lẽ chỉ những phim độc, lạ với sự trợ giúp của công nghệ, cảm giác mạnh mới có thể thu hút khán giả đến rạp để tận hưởng những ưu thế mà chỉ các rạp chiếu mới có điều kiện trang bị.

Một nguy cơ khác đến từ cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 là sự thay đổi nhanh chóng về ứng dụng, công nghệ cũng đặt mạng lưới phát hành trước tình trạng cạnh tranh gay gắt. Công nghệ chiếu phim 2D, 3D, 4D, 5D, 6D… diễn ra quá nhanh buộc các hệ thống phát hành phải liên tục cập nhật, đổi mới, nâng cấp. Điều đó gây khó cho những nhà phát hành nhỏ, lẻ khi chưa kịp thu hồi vốn đã phải lên kế hoạch trang bị cho một loạt máy chiếu công nghệ mới. Đó cũng là khi cánh tay của các tập đoàn phát hành lớn vừa trường vốn vừa rộng khắp vươn dài thống lĩnh thị trường và áp đặt luật chơi có lợi cho riêng mình. Trong cuộc cạnh tranh khốc liệt này, nhiều hãng làm phim, phát hành lớn cũng  bị thâu tóm, sát nhập để gia tăng thêm sức mạnh, nguồn lực và đặc biệt là chi phí với những ứng dụng công nghệ đang thay đổi nhanh chóng và ngày càng can thiệp sâu vào mọi quy trình từ lên ý tưởng, sản xuất đến phát hành, quảng bá.

 

 

Phim Cậu bé rừng xanh

 

Vậy thị trường điện ảnh Việt Nam sẽ ra sao trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4?

 

Với số lượng phim nhập áp đảo, không khó để nhận ra Việt Nam sẽ là nơi đổ bộ của nhiều bom tấn thế giới với các ứng dụng của công nghệ tiên tiến mang đến nhiều cảm giác mới lạ cho khán giả. Trong bối cảnh công nghệ, kỹ thuật, kỹ xảo can thiệp mạnh mẽ vào đề tài, câu chuyện, nhân vật, bối cảnh… nhiều êkip làm phim Việt Nam cũng mạnh dạn sáng tạo, đầu tư. Có thể kể tới một loạt phim đã tận dụng kỹ thuật, kỹ xảo để tăng thêm hiệu ứng cho phim như Lôi Báo, Tấm Cám: chuyện chưa kể, Người bất tử… Tuy nhiên, kinh phí hạn chế cũng không cho phép  các êkip tận dụng được nhiều sức mạnh từ công nghệ cũng như tự bó hẹp, hạn chế chính mình.

Không chỉ khó khăn trong việc nắm bắt, tận dụng các ưu thế của cách mạng công nghiệp lần thứ 4  vào trong quá trình sản xuất, mạng lưới phát hành Việt Nam cũng gặp nhiều khó khăn khi hầu hết phim chiếu rạp được làm theo công nghệ mới đòi hỏi các thiết bị truyền dẫn, trình chiếu phải tương thích.

Hàng loạt rạp chiếu với hệ thống máy móc cũ đã không thể đáp ứng các bộ phim mới. Nhiều rạp phải đi thuê máy chiếu với đơn vị cung cấp và chịu tỷ lệ ăn chia cao. Đặc biệt, sự phát triển rầm rộ về số phòng, điểm chiếu, hệ thống máy móc hiện đại của các nhà phát hành phim ngoại như CGV, Lotte cũng gây nên những bất đồng, tranh chấp. Tận dụng số phòng lớn, điểm chiếu nhiều, lợi thế về bản quyền ký với các nhà cung cấp lớn, đã từng có những áp đặt, bất lợi mà các nhà phát hành ngoại áp dụng tại thị trường Việt Nam. Trong tương lai, tình trạng này sẽ còn tái diễn khi khoảng cách về công nghệ, thị trường vốn quá chênh lệch. Vậy giải pháp nào cần đặt ra cho điện ảnh Việt Nam trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4?

 

 

Phim Lôi Báo

 

Đầu tiên là Luật Điện ảnh cũng như các chính sách về phát triển, bảo hộ nền điện ảnh trong nước phải được bàn bạc, thảo luận và có quy định chặt chẽ trong luật. Nên tham khảo các nền điện ảnh khác như Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản… trong vấn đề bảo hộ điện ảnh trong nước. Một tín hiệu vui là Luật Điện ảnh sửa đổi đang tiến hành với sự tham gia, góp ý kinh nghiệm từ các nhà quản lý, các nghệ sĩ, các nhà sản xuất, phát hành, lưu trữ, bảo quản… Luật Điện ảnh sửa đổi cũng đã tham khảo thêm các bộ luật điện ảnh từ một số quốc gia từng làm tốt công tác bảo hộ phim trong nước như Pháp, Hàn Quốc. Những quy định về hạn ngạch nhập phim, thời gian chiếu bắt buộc dành cho phim nội mỗi năm, việc trích phần trăm vé xem để hỗ trợ điện ảnh trong nước… cần có những quy định và chế tài cụ thể được thể hiện trong Luật Điện ảnh sửa đổi. Bên cạnh đó, việc thành lập các quỹ đầu tư, xúc tiến điện ảnh cũng là giải pháp để kích thích, hỗ  trợ cho các dự án nghệ thuật hay thử nghiệm trong nước.

Về mảng phát hành, cần có sự bắt tay, hợp tác, liên kết giữa các doanh nghiệp phát hành phim nội như Trung tâm chiếu phim quốc gia, BHD, Galaxy, Skyline, Golden Media, Saigon Media, Công ty VAA.… để tạo thế và lực. Khi mạng lưới phát hành trong nước đủ mạnh (về địa điểm, thiết bị, phòng chiếu…) sẽ tạo nên thế trận để hệ thống  phát hành phim ngoại như CGV, Lote  có những điều chỉnh, tỷ lệ ăn chia hợp lý giữa các nhà sản xuất trong nước với  mạng phát hành  ngoại cũng như các phim ngoại khi phát hành trên hệ thống rạp chiếu trong nước. Năm 2015, Hiệp hội phát hành và phổ biến phim Việt Nam  đã được thành lập, liên kết các nhà quản lý, phát hành phim trong nước (bao gồm phát hành phim Nhà nước và tư nhân). Tuy nhiên, để mạng lưới phát hành phim trong nước đủ mạnh, trở thành một đối trọng cần có sự liên kết chặt chẽ hơn nữa giữa hiệp hội, các thành viên, cơ quan quản lý điện ảnh để tạo sự phối hợp, thống nhất. Các nhà phát hành phim nội cũng có thể liên kết với các mạng phát hành ngoại khác để tạo thế chủ động. Chỉ khi nắm bắt, làm chủ được đầu ra thì các hãng sản xuất mới giảm bớt nỗi lo, sự phập phồng khi bao tâm huyết, công sức, sự sáng tạo lại thiếu một đầu ra đảm bảo. 

 

 

 

Phim Người bất tử

 

Việt Nam hiện có hơn 400 hãng phim tư nhân. Một con số không nhỏ nhưng điều mà điện ảnh Việt  Nam thiếu nhất hiện nay là nguồn vốn và nguồn nhân lực sáng tạo bị tản mát, thiếu tập trung. Từng có những dự án là cú bắt tay, hợp tác  giữa hai, ba hoặc nhiều hơn các đơn vị, nhà sản xuất nhưng chưa nhiều. Với áp lực gia tăng kinh phí sản xuất phim, kinh phí dành cho việc áp dụng, sử dụng công nghệ, việc liên kết đầu tư cần đẩy mạnh để  giảm bớt áp lực về nguồn vốn, chia sẻ được rủi ro và có thêm những đóng góp, kinh nghiệm tại các khâu. Thành công của mô hình hợp tác giữa Nhà nước và tư nhân trong dự án phim Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh cũng cần nhân rộng để có thêm nhiều dự án phim tận dụng được thế mạnh của các bên. Việc hợp tác,  liên kết với các đối tác nước ngoài cũng cần đẩy mạnh để gia tăng mầu sắc cho phim, tăng cơ hội giao lưu, học hỏi và có thêm những đầu mối phát hành tại khu vực và quốc tế.

Sau tất cả, thị trường điện ảnh Việt Nam sẽ đi được bao xa trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 ngoài sự hỗ trợ về chính sách, tài chính của Nhà nước, sự  nỗ lực của các cấp ngành còn trông cậy rất nhiều ở ý chí, quyết tâm, niềm đam mê và sự sáng tạo của các thế hệ nghệ sĩ điện ảnh. Thực tế cho thấy ngay cả ở những nước có sự  kiểm soát ngặt nghèo về  tư tưởng như Trung Quốc hay Iran thì một số nghệ sĩ vẫn tìm ra được đường đi và có tiếng nói riêng vì niềm đam mê với  điện ảnh.

Chính các nghệ sĩ, bằng tư duy đổi mới, bằng niềm đam mê khôn cùng với nghệ thuật điện ảnh sẽ chắp cánh cho những sáng tạo, những khao khát chiếm lĩnh và chinh phục các đỉnh cao mới của nghệ thuật thứ bảy. Họ cũng chính là người tham gia vận hành và quyết định nhiều đến sự thành bại của điện ảnh dân tộc. Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4, các nghệ sĩ là một lực lượng có tác động không nhỏ đến thị trường điện ảnh.

 

 

 

Ngô Minh Nguyệt
Lấy mã  bảo vệ mới
Tắt
Telex
Vni


Trailer phim: Liên hoan phim quốc tế Hà Nội IV

Lịch chiếu phim