Loading ...


Điện ảnh Việt Nam
Công nghiệp văn hóa: Cá mập trong phát hành - Thực tế và hệ lụy
Thứ 3, 24/09/2019 - 14:12
Thị trường điện ảnh với nòng cốt là chuỗi rạp chiếu đang bộc lộ cả những mặt tích cực lẫn tiêu cực khi doanh thu tăng nóng. Thị phần, doanh số nếu không kiểm soát tốt sẽ đưa thị trường phát triển theo những hướng kém tích cực và để lại hệ lụy xấu cho sản xuất và cả phát hành phim ảnh.

Cơ hội và thách thức

 

Được mặc định là ngành kinh doanh sinh lời, công nghiệp điện ảnh từ lâu đã được thả nổi theo cơ chế thị trường mà Hollywood là một điển hình. Để nắm bắt thị hiếu, công chúng, quản lý tốt đầu ra… nhiều hãng sản xuất đầu tư luôn chuỗi rạp chiếu tạo thành vòng tròn khép kín giữa người bán (nhà sản xuất) và người mua (khán giả).

Theo quy luật thị trường, để tối đa hóa lợi nhuận, không chỉ đầu tư nâng cao chất lượng kịch bản, diễn xuất, đầu tư công nghệ mà kinh phí để quảng bá cho sản phẩm cũng chiếm tỷ lệ cao trong giá thành của một bộ phim. Một bộ phim ra rạp  sẽ có cả một hệ thống  được  vận hành  để sao cho lợi nhuận thu về khả quan nhất. Trong những yếu tố góp phần mang lại doanh thu, các rạp chiếu còn sử dụng quyền lực của mình để sắp xếp khung giờ, số buổi chiếu góp phần nâng lên hoặc dìm xuống doanh thu của một bộ phim. Tỷ lệ ăn chia giữa các rạp với nhà sản xuất cũng linh hoạt theo nội dung, chất lượng phim, các thỏa thuận ký kết…

 

 

Phim Tấm Cám: chuyện chưa kể

 

Trong chuỗi rạp chiếu, tùy theo định hướng kinh tế, văn hóa doanh nghiệp mà mỗi mạng phát hành cố gắng xây dựng thương hiệu cũng như định hình phong cách phục vụ của riêng mình. Đôi khi, chính sự khác biệt, đẳng cấp tạo nên vị thế cho các mạng phát hành và một bộ phim sẽ có nhiều cơ hội khả quan nếu được một mạng phát hành tốt phân phối trong hệ thống. Và như một quy luật tất yếu, doanh thu càng lớn càng thu hút các nhà đầu tư và ngay tại những nền điện ảnh lớn như Mỹ hay Hàn Quốc thì các nhà phát hành lớn cũng đổ tiền để xây rạp và cố gắng chiếm lấy phần lớn doanh thu trên thị trường. Số thị phần ít ỏi còn lại được chia cho các nhà phát hành nhỏ, lẻ.

Ngày nay, ngoài hệ thống phát hành phim trong nước, nhiều bộ phim còn được phân phối, trình chiếu trên toàn cầu thông qua các mạng lưới phát hành xuyên quốc gia. Nhiều bộ phim  dù thất bại trong nước nhưng vẫn đạt được doanh thu khủng  vì được cứu nguy từ các thị trường quốc tế. Một số bom tấn Mỹ như Now You See Me 2 (Phi vụ thế kỷ 2), xXx: Return Of Xander Cage , Warcraft  …. đã đảo ngược từ thua thành thắng khi gặt hái doanh thu khủng từ thị trường ngoài Mỹ là Trung Quốc.

 

 

Phim Gia đình siêu nhân

 

Và để các bộ phim sản xuất có cơ hội ra rạp, nhiều nước đã áp đặt hạn ngạch nhập phim nhằm bảo hộ nền điện ảnh trong nước. Điển hình như Hàn Quốc, Trung Quốc trong đó có năm hạn ngạch nhập phim của Trung Quốc chỉ là hơn 30 phim cho một năm.

 

Thị trường Việt Nam: nguy cơ tiềm ẩn

 

Không phủ nhận từ khi có sự tham gia của các mạng phát hành ngoại vào Việt Nam thì thị trường đã khởi sắc rõ rệt. Khởi đầu là Megastar (sau đó chuyển nhượng lại cho CGV), rồi đến sự nhập cuộc của Platinum, Lotte…Các nhà phát hành phim ngoại đã bỏ vốn, kinh nghiệm để xốc lại thị trường Việt Nam đang xuống dốc. Sau 8 năm kể từ khi mua lại mạng lưới phát hành của Megastar, CGV hiện chiếm  phần lớn thị phần tại Việt Nam và hứa hẹn sẽ còn tiếp tục tăng. Lotte đứng hàng thứ hai và hai doanh nghiệp này đang bỏ xa các đối thủ còn lại. Các nhà phát hành phim nội từ Trung tâm chiếu phim quốc gia, BHD, Galaxy, Skyline, Golden Media, Saigon Media… chỉ chiếm phần nhỏ trên thị trường và có nguy cơ sẽ ngày một bị thu hẹp. Tuy nhiên, ngay cả các nhà phát hành ngoại cũng không phải dễ dàng khi chuỗi rạp của Platinum đã phải rời khỏi thị trường, nhường lại thị phần cho những đơn vị khác.

 

 

Phim Cô Ba Sài Gòn

 

Dù còn khá non trẻ nhưng thị trường Việt Nam được đánh giá giầu tiềm năng với mức tăng trưởng ấn tượng. Thị trường tăng trưởng tốt cũng kích thích các nhà sản xuất trong nước có thêm động lực để sản xuất phim ra rạp. Tuy nhiên, vì không có hạn ngạch nhập phim nên khoảng 4 chục đầu phim Việt phải đấu với hơn 200 phim ngoại mỗi năm. Mạng lưới phát hành lớn CGV ngày càng lấn lướt, áp đặt khi quy định tỷ lệ ăn chia có lợi cho mình và chèn ép các doanh nghiệp nhỏ. “Ông lớn” này cũng tham gia sâu vào thị trường khi lấn sân liên kết, sản xuất phim làm lại từ các bom tấn ăn khách trong đó có nhiều phim được làm lại từ phim Hàn. Hệ lụy là thị trường bị ảnh hưởng khi nhiều doanh nghiệp phát hành nhỏ lẻ tố CGV chèn ép, áp đặt tỷ lệ ăn chia bất hợp lý. Đỉnh điểm là vụ êkip phim Tấm Cám: chuyện chưa kể không phát hành trên mạng lưới rạp chiếu của CGV, cũng có nghĩa bộ phim đã bỏ qua một mảng lớn của  thị trường.  Vụ giảm giá vé của CGV cuối năm 2018 cũng gây lao đao cho không ít nhà sản xuất và phát hành phim nội.  Ông Oh Seok Geun, Chủ tịch Ủy ban xúc tiến Điện ảnh Hàn Quốc (KOFIC) từng chia sẻ: Vấn đề cá mập trong phát hành không chỉ có ở Việt Nam. Ngay tại thị trường Hàn Quốc thì hai mạng phát hành của CGV và Lotte cũng chiếm  phần lớn thị phần.

 

 

Phim Cua lại vợ bầu

 

Việc những cá mập áp đảo thị trường phát hành không chỉ gây nên bất bình đẳng về cơ hội, tỷ lệ ăn chia mà lâu dài còn tạo nên sự đơn điệu, làm méo mó thị trường. Nó cũng đe dọa tước đoạt của công chúng  cơ hội được xem nhiều chủng loại phim khác nhau và ảnh hưởng tiêu cực  đến sản xuất phim  trong nước. Để hạn chế  bớt những tác động xấu, nhiều nước đã đưa ra những chính sách, quy định, chế tài, áp đặt tỷ lệ chiếu phim trong nước và phim nhập. Về lâu dài,  các nhà phát hành nhỏ lẻ cũng cần liên kết để đa dạng thị trường, đầu ra của điện ảnh. Chỉ khi  thị trường được vận hành tốt thì nền sản xuất mới có môi trường   để phát triển, thăng hoa và đa dạng.

 

 

 

 

 

Ngô Minh Nguyệt
Lấy mã  bảo vệ mới
Tắt
Telex
Vni


Trailer phim: Liên hoan phim quốc tế Hà Nội IV

Lịch chiếu phim